Vi?t Nam s? ?i v? ??u v?i kinh t? Tr?ng Th??ng, T? B?n Nh? N??c v? x? h?i Th? Tr??ng

?? Kim Th?m?
Theo B VN? ?

?Vi?t Nam s? ?i v? ??u? ?? l? c?u h?i chung c?a nh?ng ng??i ?u t? th?i cu?c khi ??t n??c ?ang ??i di?n v?i ?? lo?i th?ch th?c nghi?m tr?ng v? nh?ng th?nh t?u ??y ?n t??ng c?a ??i M?i kh?ng c?n n?a. Kinh t? Tr?ng Th??ng, t? b?n th?n t?c v? x? h?i th? tr??ng l? ba ??c th? quen thu?c trong ??nh h??ng XHCN l?m cho con ???ng ??a t?i th?nh v??ng th?m xa, nh?ng s? t?c ??ng ??n nhi?u chuy?n bi?n m?i l? kh? l??ng cho t??ng lai b?t h?nh c?a ??t n??c.
Kinh t? Tr?ng Th??ng
“Phi th??ng b?t ph?” l? m?t c?u n?i c?a ng??i ? ??ng m? kh?ng h? g?y tranh c?i. Trong kinh t? h?c c?a ph??ng T?y c?ng c? l? thuy?t Tr?ng Th??ng c?a Thomas Mun v?i l?p lu?n t??ng t?: ?th??ng m?i ?em l?i th?nh v??ng cho ??t n??c?. C? th? l? ch?nh quy?n ph?i ??y m?nh xu?t kh?u ?? thu nh?p v?ng b?c c?ng nhi?u c?ng t?t v? kh?ng coi tr?ng vi?c nh?p kh?u th??ng ph?m ph?c v? gi?i ti?u th?.

Ng??c l?i, Adam Smith cho r?ng kh?ng n?n l?m l?n gi?a th?nh v??ng v? t?ch l?y c?a c?i, v? th?nh v??ng c?n c?n ??n nh? c?a, ??t ?ai v? h?ng ti?u th? ?? lo?i cho m?i ng??i. T?ch l?y q?y kim cho nh? n??c v? kh?ng nh?p kh?u h?ng kh?ng th? s?n xu?t ???c ?? th?a m?n nhu c?u ti?u th? n?i ??a s? g?y b?t ?n x? h?i.
Ng?y nay, ch?nh quy?n c?c n??c d?n ch? th?c t? h?n, cho d? ph?i b?i chi ng?n s?ch v? c? h?u qu? b?t l?i kinh t? trong t??ng lai khi nh?p kh?u h?ng ti?u d?ng, nh?ng c?ng l? chuy?n ph?i l?m v? gi?i ti?u th? l? ng??i ??u phi?u, nh?t l? khi mu? tranh c? g?n k?. Do ??, quan ?i?m Tr?ng Th??ng kh?ng c?n thuy?t ph?c.
Kh?c v?i Tr?ng Th??ng l? l? thuy?t T? Do kinh t?, m? l?p lu?n ch?nh l? th? tr??ng c?n c? t? do v?n h?nh, nh?t l? t?n tr?ng vai tr? s?ng t?o c?a doanh gi?i v? quy?t ??nh c?a gi?i ti?u th?. Doanh nh?n c? kh? n?ng huy ??ng ti?t ki?m ?? ??u t? v?o th? tr??ng m?i v? gi?i ti?u th? s? ??nh ?o?t s? ph?n doanh nghi?p. C? hai l?m thay ??i c? c?u n?n kinh t?, v? kh?ng ai kh?c c? th? ?em l?i m?t kh?ng kh? n?ng ??ng cho th? tr??ng v? t?o ni?m tin th?c ??y t?ng tr??ng. Suy lu?n n?y xem vai tr? ?i?u ti?t c?a ch?nh quy?n l? m?t ?i?u x?u xa c?n thi?t ph?i c? v? c?n ph?n bi?t v?i l?nh v?c t? nh?n. Ch?nh quy?n lo tr? an, qu?c ph?ng v? ??i ngo?i trong khi doanh gi?i ?em l?i gi?u m?nh cho ??t n??c. N?u hai c? ch? n?y h?p t?c t?t ??p cho m?c ti?u t?ng tr??ng kinh t? v? ph?c l?i x? h?i th? m?t t?nh tr?ng l? t??ng s? ??t ???c.
S? d? bi?t gi?a hai ch?nh s?ch n?y l? Tr?ng Th??ng xem xu?t kh?u l? quan tr?ng, v? tr?c ti?p ??a ??n to?n d?ng nh?n c?ng v? gi?n ti?p ??y m?nh ti?u th?, trong khi T? Do kinh t? xem tho? m?n nhu c?u ti?u th? n?i ??a v? ?u ??i c?c bi?n ph?p nh?p kh?u l? c?n thi?t. ?? l? chuy?n l? thuy?t.
Th?c t? th? Vi?t Nam tr? th?nh n?n kinh t? th? tr??ng theo ??nh h??ng XHCN, m?t m? h?nh kh?ng c? trong s?ch v? m? h?c gi?i ??n nay c?ng ch?a thuy?t ph?c ???c kh?i ni?m n?y. ?? l? m?t ph??ng c?ch th?c ti?n l?m cho ??t n??c ra kh?i ngh?o ??i v? t?t h?u do ??y m?nh c?ng nghi?p gia c?ng ch? bi?n v? xu?t kh?u khi th? gi?i ?ang chuy?n m?nh trong c?n l?c to?n c?u ho?. C? ch? ??c ??ng c? nhi?u thu?n l?i, v? c? ?n ??nh ch?nh tr? v? quy?t t?m cao; c?c bi?n ph?p kinh t? (k? c? sai l?m) kh?ng g?p ch?ng ??i. Bi?n ph?p m?nh n?n g?y thu h?t ??u t? qu?c t?, v? doanh gi?i ???c h? tr? v? lu?t l? v? thu? kh?a. Vi?t Ki?u c?ng c? l? do ??ng g?p d? l? mu?n tr?c ti?p gi?p gia ??nh h?n.
Th?nh t?ch ??i M?i kh?ng th? che d?u th?c t?i b?t c?ng l? c?ng nh?n v? n?ng nh?n, hai th?nh ph?n ??ng g?p tr?c ti?p, ph?i ch?u c?nh ng?y c?ng ngh?o h?n, trong khi doanh nghi?p qu?c doanh ng?y c?ng gi?u h?n nh? c? ch? cho ph?p chi?m l?nh th? tr??ng kh?ng c?nh tranh v? t?n h??ng m?i ?u ??i thu? kho?. Hi?n nay, kinh t? ph??ng T?y ch?a ra kh?i suy tr?m v? ph?m ch?t h?ng ho? Vi?t xu?ng th?p n?n m? r?ng th? tr??ng ngo?i th??ng trong t??ng lai c?ng kh? kh?n h?n.
D? kh?ng minh danh v? c? s?y, nh?ng Vi?t Nam ?? ?p d?ng ch?nh s?ch Tr?ng Th??ng tr? h?nh v?i ??c th? c?a XHCN. Vi?t Nam ??t nhi?u th?nh t?ch xu?t kh?u, nh?ng kh?ng t?ch lu? ngo?i t? cho c?ng q?y nh? thuy?t Tr?ng Th??ng ?? ra, m? ng??c l?i, doanh thu chia nhau cho th?n t?c c?a l?nh ??o, m?t ??c th? c?a t? b?n nh? n??c.
Sau ng?y gia nh?p WTO, Vi?t Nam ? th?c vi?c c?t g?m c?c bi?n ph?p t?i tr?, nh?ng WTO c?ng kh?ng ?? bi?n ph?p ki?m so?t c?c ch?nh s?ch v? m? c?a Vi?t Nam, v? doanh nghi?p qu?c doanh, d? kh?ng hi?u n?ng, v?n ti?p t?c ??ng vai tr? anh c? ?? c?a ch? ??.
Ai th?ng v? ai thua khi ch?nh s?ch n?y ti?p t?c? V? c? ch? kh?ng th? c?i c?ch tri?t ?? n?n n?ng nh?n v? c?ng nh?n s? m?i l? n?n nh?n v? gi?i ti?u th? ngo?i qu?c, doanh gi?i qu?c t? v? th?n t?c ch? ?? ti?p t?c th?ng, m?c ?? c? th? gi?m ?i, nh?ng thi?t h?i kinh t? trong tr??ng k? nh? th? n?o s? kh?ng th? l? gi?i c? th?.
?? th? gi?i ti?p t?c h??ng l?i do s?n ph?m r? trong khi th? tr??ng ti?u th? n?i ??a b? ng? cho ng??i l? thao t?ng l? m?t ngh?ch l?. ??ng g?p c?a t? doanh cho t?ng tr??ng kinh t? v? m? l? ti?m n?ng quan tr?ng, nh?ng kh?ng ???c quan t?m. M?t ch? quy?n ki?m so?t th? tr??ng nh?n d?ng v? ti?p t?c xu?t kh?u lao ??ng l? hi?n t??ng kh?ng b?nh th??ng trong k? ho?ch ph?n c?ng lao ??ng n?i ??a. Kh?ng n?ng cao gi?o d?c, m? l?i k? v?ng kinh t? chuy?n sang c?c l?nh v?c c?ng nghi?p c? gi? tr? cao, l? nu?i d??ng m?t h?o huy?n kh?c.
N?n kinh t? v?i nh?ng b?t c?ng v? ngh?ch l? kh?ng th? c? b??c ??t ph? c?u nguy v? ch?a t?o ?i?u ki?n th?nh v??ng cho to?n d?n v? c?n trong c?nh ?Tr?ng Th??ng b?t ph??.?
T? b?n nh? n??c
Nguy?n ?y c?a th?c tr?ng ?Tr?ng Th??ng b?t ph?? l? do s? v?n h?nh c?a t? b?n nh? n??c hay t? b?n th?n t?c, m?t th? ch? m? s?ch v? ph??ng T?y ?? c? b?n ??n c?c ??c ?i?m khi th?o lu?n v? s? ?a d?ng c?a c?c m? h?nh kinh t? t? b?n.
Ch? ngh?a t? b?n Anh M? cho ph?p th? tr??ng ho?n to?n t? do, t?n tr?ng tuy?t ??i quy?t ??nh c?a doanh gi?i v? gi?i ti?u th? v? can thi?p c?a ch?nh quy?n l? t?i thi?u. Ch? ngh?a t? b?n ch?u ?u ??t n?ng s? can thi?p trong c?c ch?nh s?ch an sinh x? h?i v? b?o v? c?ng nh?n v? n?ng d?n. Ch? ngh?a t? b?n ch?u ? (Nh?t v? ??i H?n) h??ng v? s? h?p t?c ch?t ch? c?a ch?nh quy?n, doanh gi?i v? ng?n h?ng cho nhu c?u ph?t tri?n th? tr??ng ngo?i th??ng h?n l? n?i ??a.
Th?c ra, kh?ng m? h?nh n?o l? t?i ?u, v? nh?ng d? bi?t v? truy?n th?ng v?n h?a, l?ch s? lu?t ph?p v? ch?nh tr? l? tr? ng?i ch?nh cho vi?c ?p d?ng m? h?nh m?i. Do ??, kh?ng c? m?t gi?i ph?p l? t??ng cho c?c v?n ?? kinh t? t? b?n ng?y c?ng ph?c t?p h?n, m? ki?m so?t giao l?u t? b?n t?i ch?nh qu?c t? l? th? d?.
T? b?n nh? n??c l? m?t suy lu?n v? m? h?nh t?ng tr??ng c?a Li?n X?, Trung Qu?c, Vi?t Nam v? c?c n??c to?n tr? kh?c. Ti?n tr?nh c?ng nghi?p h?a kh?ng c?n huy ??ng ti?t ki?m n?i ??a ?? t? nh?n ??u t?, ph?t tri?n th? tr??ng l? do nh? n??c v? nh?ng ??nh ch? qu?c t? t?i tr?. Du nh?p k? thu?t cho doanh nghi?p qu?c doanh c?t c?nh l? m?t v?n ?? ??u t? v? t?i tr? ph?n b? theo k? ho?ch kh?ng c?nh tranh.
Suy lu?n chung cho r?ng t? b?n nh? n??c ph?t sinh trong th?i hi?n ??i sau khi c?c h?nh th?c ch? ngh?a t? b?n ?? ra ??i. ??y l? m?t sai l?m. S?ch v? v?n minh ti?n s? Hy L?p ch?ng minh ng??c l?i: t? b?n nh? n??c l? m?t hi?n t??ng ch?nh tr? c? t? th?i v?n minh ?? ??ng.
Khi th? tr??ng ch?a th?nh h?nh v? ti?n t? ch?a l? ph??ng ti?n trao ??i th? c?c nh? n??c th?nh ph? quanh v?ng bi?n ??a Trung nh? Knossos, Myceane v? Polos ?? bi?t s? d?ng quy?n l?c t? b?n nh? n??c ?? ?i?u khi?n b? m?y c?ng quy?n th? s? b?ng c?ch ??nh thu? n?ng ph?m, ki?m so?t s?n xu?t v? m?u d?ch. M?i trao ??i h?ng ho?, nh?p v? xu?t cho n?n kinh t? nguy?n th?y ??u qua bi?n ph?p c?a nh? n??c, m?t h?nh th?c kinh t? qu?c doanh v? t? b?n nh? n??c.
M?t th? d? t??ng t? kh?c l? trong th?i k? x?y d?ng ?? qu?c Andean tr??c khi b? ng??i T?y Ban Nha chinh ph?c. Ch?nh quy?n Incas ki?m so?t tri?t ?? h? th?ng kinh t? b?ng c?ch x?y d?ng ???ng x?, t?o h? th?ng th?ng tin v? b?u ?i?n cho c? n??c, m?t h?nh th?c ki?m so?t t?i nguy?n v? lao ??ng bu?i s? khai.
L? gi?i theo kh?o h??ng l?ch s?, d? c? th?i hay hi?n ??i, cho th?y c? m?t ??c ?i?m chung c?a t? b?n nh? n??c l? lo thu t?m v? c?ng c? quy?n l?c ch?nh tr?, k? c? ph? ph?m t?i nguy?n v? hi?u n?ng kinh t?. Nh? n??c, d? s? khai hay tr??ng th?nh, xem chuy?n an ninh x? h?i l? ti?n quy?t v? hi?u n?ng kinh t? l? th? y?u, n?u c?, th? c?ng d?ng b?o quy?n ?? ki?m so?t c?c ti?m n?ng t?ng tr??ng. Do ??, ph?t tri?n d?n ch? v? t?n tr?ng ph?p quy?n kh?ng c? c? h?i. S? v?n h?nh kh?ng d?a theo ti?u chu?n kh?ch quan m? ?M?t ng??i l?m quan c? h? ???c nh?”, m?t l?p lu?n quen thu?c c?a ng??i Vi?t l? th? d? v? ph?n ph?i theo ki?u ?h?t trong nh? m?i ra ngo?i ???ng? thuy?t ph?c nhi?u h?n. T? b?n th?n t?c th?nh h?nh v? ta? m?t s?n ch?i kinh t? thu h?p t?i thi?u.
Kinh t? th? tr??ng, ng??c l?i, m?t s?n ch?i m? r?ng, kh?ng th? ??nh h?nh v? ??nh h??ng, d? v? h?nh v? di?n bi?n theo t?nh c?, nh?ng cho ph?p t?o kh?ch l? kh?ch quan cho doanh gi?i m?o hi?m h?n trong c?nh tranh v? gi?i ti?u th? c? nhi?u c? h?i h?n ?? quy?t ??nh t?i ?u. Mu?n v?n h?nh c? hi?u n?ng, kinh t? th? tr??ng ??i h?i khu v?c t? nh?n ph?i m?nh ?? c? ?? kh? n?ng ??i tr?ng v?i quy?n l?c ch?nh tr?. M?nh c? ngh?a l? th? l?c t?i ch?nh, ?u th? k? thu?t v? b?nh ??ng ph?p lu?t v?i nh? n??c. Vai tr? ch?nh c?a nh? n??c l? t?n tr?ng d?n ch? v? uy l?c ph?p quy?n, nh?ng nh? n??c to?n tr? kh?ng c? tinh th?n n?y v? lu?n t? ra ?? kh?ng s? du nh?p. N?u t? nh?n v? ch?nh quy?n ??u ph?i t?n tr?ng ph?p lu?t theo ti?u chu?n b?nh ??ng v? kh?ch quan, th? qua th?i gian ti?n b? n?y ?em l?i chuy?n bi?n thu?n l?i cho x? h?i, t? t? ch?c s? khai sang giai ?o?n tr??ng th?nh. Nh? th? m? nh? n??c, x? h?i v? th? tr??ng tr? th?nh ba t?c nh?n ch?nh cho s? v?n h?nh kinh t?.
part time job search
C?c th?nh t?u c?a t? b?n nh? n??c g?y nhi?u ?n t??ng l?c quan trong th?i k? kh?i ??u c?a to?n c?u ho? l?m cho c?c n??c d?n ch? ph??ng T?y m? ??c noi theo. V? c? ch? d?n ch? ??i ngh?, t?n tr?ng ph?p quy?n, ?p l?c truy?n th?ng v? c?ng lu?n kh?ng cho ph?p c?c n??c ph??ng T?y ?? ra nh?ng gi?i ph?p t?o b?o m? hi?n nay ?ang c?n gi?i c?u c?c v?n ?? kh?n c?p nh? suy tho?i v? n? c?ng. N?u nh?ng bi?n ph?p m?nh c?a t? b?n nh? n??c gi?i quy?t ??i ngh?o, ?em l?i ?t nhi?u hi?u n?ng kinh t? trong ng?n h?n th? b?t c?ng x? h?i, thi?t h?i m?i sinh v? b?t qu?n b?nh c? c?u trong tr??ng k? l? h?u qu? lan t?a tr?m tr?ng h?n.
Ch?ng ta ?ang ? ??u? Th? tr??ng ?? h?nh th?nh nh?ng c? ch? nh? n??c c?n s? khai n?n kh?ng theo k?p t?c ?? ph?t tri?n n?ng ??ng c?a th? tr??ng. Th? tr??ng c?ng sinh l?i nhi?u th? th?n t?c c?ng v?y ch?t ?? chia quy?n l?i. Xung ??t quy?n l?i x?y ra n?n c? ??ng lo?n x? h?i v? gi?m t?ng tr??ng l? t?t y?u. Ch?nh quy?n t?p trung gi?i quy?t tr? an v? lo sinh t?n cho ch? ?? h?n v? kh?ng c?n kh? n?ng ?? x?y d?ng m?t nh? n??c tr??ng th?nh v? tr??ng c?u. S? qu?n b?nh gi?a t? nh?n v? ch?nh quy?n kh?ng ??t ???c v? c? hai ch?a c? tinh th?n tr?ng ph?p. X? h?i d?n s? ?ang h?nh th?nh v? ch?a ?? l?c ki?m so?t c?c ho?t ??ng c?a th? tr??ng v? nh? n??c. C?ng lu?n v? ph?n bi?n, m?t s?c m?nh ch?nh c?a x? h?i d?n s?, ch?a th? theo d?i ho?t ??ng c?ng quy?n v? th? tr??ng l? v? ch?a c? t? do b?o ch?. Kh?ng gian ?o c?a th? gi?i m?ng ?ang ??nh h?nh v? kh?i ??u g?y t?c ??ng chuy?n bi?n.
Ch?ng ta ?i v? ??u? Tr??c m?t, th?n t?c c?n ?? kh? n?ng ?p l?c l?nh ??o v? t? b?n nh? n??c v?n chi?m ?u th? ?? kh?ng c?i c?ch theo xu th? th?i ??i: kinh t? th? tr??ng v? d?n ch? ??i ngh? c?a m? h?nh ph??ng T?y. Ph??ng T?y kh?ng kh? n?ng gi?i quy?t c?c th?ch th?c m?i nh? n? c?ng, suy tho?i v? b?t c?ng x? h?i, n?n ch?nh quy?n, ngo?i l? do ch?nh tr?, c? th?m l? do ?? kh?ng c?i c?ch theo khu?n m?u n?y. D?n ch?ng kh?ng quan t?m ch?nh tr?, coi c?i c?ch kinh t? v? c?m ?o gia ??nh l? th?c t?, v? lo s? ph?i ??nh ??i m?t t??ng lai m? m?t h?n.
Ng??c l?i, l?nh ??o ti?p t?c b?o v? ch? ?? b?ng c?ch mang th?nh t?ch t?ng tr??ng trong th?i k? tr??c suy tho?i ?? l?p lu?n v? b?o ch?ng cho t??ng lai, nh?ng kh?ng thuy?t ph?c.
M?t l? nh? n??c c? th?nh t?ch kinh t?. ?i?u sai l?m. T? b?n nh? n??c l? m?t gi?i ph?p kinh t? trong qu? kh? ch? cho th?n t?c, kh?ng cho to?n d?n, ch? y?u l? gi?p cho ch?nh quy?n c?ng c? quy?n l?c. T? b?n nh? n??c kh?ng nh?t thi?t s? l? m?t s?ch l??c duy nh?t t?t ??p cho t??ng lai, v? c? nhi?u m? h?nh t?ng tr??ng kh?c c? th? k?t h?p t?i ?u trong m?t x? h?i ?ang chuy?n m?nh. Nh?n th?c ti?m n?ng t?ng tr??ng l? m?t kh?i ?i?m cho thay ??i t? duy m? vai tr? t? doanh v? Vi?t Ki?u trong kinh t? th? tr??ng v? tinh th?n ph?n bi?n tr? th?c c?a x? h?i d?n s? l? s?c m?nh c?n ph?i h?p.
Hai l? kh? kh?n hi?n nay l? do t?nh h?nh qu?c t? mang l?i. ??ng m?t n?a, v? c?u tr?c kinh t? n?i t?i c? v?n ?? l? ch?nh. T?c h?i c?a kinh t? qu?c doanh, sai ph?m ng?n h?ng, qu?c n?n tham nh?ng v? v? ph?p lu?t l? nguy?n nh?n ??a t?i t?nh tr?ng t? b?n hoang d?. T?i c?c n??c ph??ng T?y, ti?n tr?nh c?ng nghi?p h?a th?nh h?nh tr??c ch? ngh?a t? b?n ra ??i. Ng??c l?i, t?i Vi?t Nam t? b?n nh? n??c th?nh h?nh m? v?n ch?a c? c?ng nghi?p h?a to?n di?n v? ch? c? c?ng nghi?p xu?t kh?u. Ti?p t?c nu?i d??ng doanh nghi?p qu?c doanh kh?ng hi?u n?ng l? m?t th?t s?ch nghi?m tr?ng v? kh?ng th? t?ng n?ng l?c c?nh tranh. Doanh nghi?p nh? v? v?a c? m?t ti?m n?ng to l?n m? kh?ng th? ph?t huy v? thi?u ch?nh s?ch c?n thi?t. Chuy?n h??ng hu?n ngh? cho c?ng nh?n tr? sang l?nh v?c c?ng nghi?p th?ng tin l? m?t m? ??c m? th?nh c?ng ?n ?? l? m?t m? h?nh, nh?ng kh?ng c? ?i?u ki?n h? tr? v? ch?nh s?ch c?ng nh? qu?c t? n?n kh?ng th? th?c thi. Kh?ng c? th? l?c th? ??ch hay t?nh h?nh qu?c t? ch?u tr?ch nhi?m tr??c c?c th?t s?ch n?y.
Ba l? cho r?ng kh?ng ti?p t?c b?o v? ch? ?? l? m?t bi?u hi?n suy tho?i ??o ??c. Kh?ng ??nh n?y ch? c? gi? tr? ph? qu?t trong m?t x? h?i s? khai, khi ch?a ph?n bi?t hai ph?m vi ??o ??c v? ch?nh tr?. Hi?n t?i c? ch? c?ng quy?n c?c n??c ti?n ti?n kh?ng c?n d?a tr?n ??o ??c c? nh?n hay x? h?i, m? chu?n m?c v?n h?nh ph?i l? tu?n th? uy l?c ph?p quy?n. Nh? n??c vi ph?m nh?n quy?n ?? kh?ng b? tr?ng ph?t m? ph?i ???c b?o v? v? l? b?n ph?n ??o ??c, m?t l?p lu?n kh?ng thuy?t ph?c.
T? b?n nh? n??c c? m?t ch?nh quy?n ?ch k? ?? b?o v? quy?n l?i th?n t?c, th? ? tr??c ? ki?n c?a c?ng lu?n v? xem l? th? l?c th? ??ch v? u t?i v? ?? kh?ng th? v? s? kh?ng mu?n t? khai s?ng ?? t?o ni?m tin cho d?n ch?ng v? c?i c?ch ch?nh tr? v? kinh t?. D?n ch?ng, d? l? n?n nh?n, v? mu?n y?n th?n m? m?t x? h?i d?n s? ch?a th?nh h?nh. T?t c? ??a ??t n??c t?i m?t t?nh tr?ng x? h?i th? tr??ng.
X? h?i th? tr??ng
Th? tr??ng l? n?i g?p g? gi?a ng??i mua v? ng??i b?n ?? trao ??i qua trung gian ti?n t?. Ti?n t? l? m?t ph??ng ti?n thanh to?n khi thu?n mua v?a b?n v? m?t m?t h?ng. Do ?? m? c? kinh t? th? tr??ng, m?t ph??ng ti?n h?u hi?u v? c?n thi?t cho vi?c t? ch?c c?c ho?t ??ng s?n xu?t ?? th?a m?n t?i ?a nhu c?u c? nh?n v? x? h?i.
X? h?i th? tr??ng c? ph?i l? n?i th?a m?n m?i nhu c?u x? h?i kh?ng? Kh?ng, m? ??ch th?c l? ch?ng ta d?ng ti?n cho nh?ng ph?m vi kh?ng thu?c v? th? tr??ng v? l?m cho c?a uy l?c ??ng ti?n ch? ng? trong t?t c? sinh ho?t x? h?i. H?u qu? l? m?i quan h? kh?ng c? ??c t?nh th? tr??ng ???c ??nh b?ng m?t tr? gi? trao ??i. ??i s?ng gia ??nh, quan h? th?n thi?t, b?o v? s?c kh?e, c? h?i gi?o d?c, ??nh m?c t?i ph?m, x?c ??nh tr?nh ?? v? t?i nguy?n ??t n??c l? chuy?n mua b?n, m? ti?n ??u l? ??u ti?n.
Ch?a c? m?t n?n kinh t? th? tr??ng ??ng ngh?a, m? ch?ng ta ch? c? kinh t? tr?ng th??ng tr? h?nh XNCH. Thay v? d?ng ti?n ?? thanh to?n cho c?c trao ??i trong th? tr??ng, ch?ng ta ?i xa h?n b?ng c?ch d?ng ti?n ?? mua b?n cho to?n b? ho?t ??ng x? h?i. Do ??, x? h?i th? tr??ng th?nh h?nh v? t?c h?i ??n nh?ng gi? tr? cao c? kh?c l? nh?n ph?m, t? do v? t?nh li?n ??i x? h?i v? ??c l?p d?n t?c. Cu?i c?ng, tham nh?ng l?n ng?i th?nh qu?c n?n v? ??o ??c suy vi t?n ??y.
Ch?ng ta s? ?i v? ??u v?i x? h?i th? tr??ng? Nguy c? nh?t l? b?t c?ng x? h?i. Nh? gi?u ph? tr??ng th?nh ??t kh?ng g?y ?nh h??ng nhi?u m? nh? ngh?o b? tr?m tr?ng h?n, v? kh?ng ?? ph??ng ti?n, khi t?t c? ??u c? m?t c?i gi? ?? ph?i tr?, m? gi?o d?c v? y t? l? hai m?t h?ng ch? y?u. Kh?ng ?? ti?n cho gi?i tr? ?i h?c n?n kh?ng c? kh?ch l? v? c? h?i th?ng ti?n x? h?i. Kh?ng ?? ti?n cho d?ch v? y t? th? ph?c l?i chung cho to?n x? h?i kh?ng c?n, trong khi l?c l??ng lao ??ng, mu?n ???c kh? d?ng, c?n c? tr?nh ?? v? c? s?c kh?e, ?? l? hai ?i?u ki?n ti?n quy?t cho th?nh v??ng.
Ph??ng T?y ?ang tranh lu?n v?n ?? t?m m?t gi?i h?n ??o ??c cho kinh t? th? tr??ng, m? c? th? l? x?c ??nh nh?ng g? m? ti?n kh?ng mua ???c gi? tr?, m?t ph?m vi thu?c gi? tr? c? nh?n v? ??o ??c x? h?i, m?t ch? ?? do Micheal Sandel c? s?y v? d? nhi?n kh?ng ??ng cho ng??i Vi?t ?ang v?t l?n v?i cu?c s?ng quan t?m.
Gi?ng nh? Armatya Sen, Michael Sandel ?? cao s? ph?t tri?n th? tr??ng trong tinh th?n t? do. M?c ti?u theo ?u?i trong n?n kinh t? th? tr??ng l? v?n ?? hi?u n?ng ?? th?a m?n nhu c?u t? ??i s?ng h?ng ng?y cho ??n sinh ho?t x? h?i, nh?ng kh?ng ph?c v? cho l?nh ??o v? th?n t?c m? to?n d?n. T? do, nh?n ph?m v? h?nh ph?c c? thu?c v? ph?m vi th? tr??ng kh?ng? N?u c?, l? c?u c?nh hay ph??ng ti?n? ?? l? v?n ??. Kh?c v?i Sen, Sandel t?m hi?u c? n?n d?ng ti?n cho nh?ng ph?m vi kh?ng thu?c v? th? tr??ng kh?ng. Nh?ng th? d? c?a Sandel cho th?y v?n ?? hi?u n?ng kinh t?, gi? tr? s? d?ng, ?nh h??ng ti?u th?, h?nh ph?c ??i s?ng c? nh?n, gia ??nh v? ??o ??c x? h?i li?n h? nhau.
Nh?ng th? d? tr?ng s? di?n h?o c?a ng??i Vi?t l? quen thu?c v? c? th? b? t?c cho l?p lu?n c?a Sandel. C? th? l? chuy?n ph?i d?ng ti?n ?? ch?y ch?c mua quy?n t?m h? danh x? h?i, nh?ng l?i kh?ng ???c ai t?n tr?ng; d?ng ti?n mua b?ng c?p ?? ti?n th?n, nh?ng kh?ng ???c ai xem l? tr? th?c; mua nh? sang tr?ng nh?ng kh?ng ?em l?i c?m t??ng an to?n; mua ??ng h? ??t ti?n nh?ng kh?ng mua ???c th?i gian ?? m?t; n?m b?nh vi?n cao c?p nh?ng kh?ng mua ???c s?c kh?e suy s?p.
X? h?i th? tr??ng l?m cho l?nh th?, t?i nguy?n v? nh?n l?c l? m?t m?n h?ng mua b?n trong n?n kinh t? tr?ng th??ng d?nh ri?ng cho t? b?n th?n t?c. M?i v?n ?? t? do, h?nh ph?c v? ??c l?p d?n t?c kh?ng c?n n?m trong x? h?i d?n s?.?
?? ??n l?c x? h?i d?n s? tr? th?nh l? m?t tr?o l?u ??ng g?p cho s? thay ??i, m? b?n ph?n c?ng d?n trong ??o ??c c? nh?n ?? ?em b?nh an x? h?i v? th?nh v??ng ??t n??c l? n?i dung ch?nh. Nh?ng kh?n thi?t nh?t m? x? h?i d?n s? Vi?t Nam c?n c? l? m?t Aung San Suu Kyi v? m?t Tahrir Square.
?.K.T.

B?i vi?t th? hi?n v?n phong v? quan ?i?m ri?ng c?a t?c gi?